Çocuklar İçin Sağlıklı Zihin, Sağlıklı Gelecek

Dünya Sağlık Örgütü sağlıkla ilgili "Sağlık yalnızca hastalık ve sakatlığın olmaması değil; tam bir fiziksel, zihinsel ve sosyal iyilik hâlidir. Ruh sağlığı bu tanımın ayrılmaz bir parçasıdır." ifadesinde bulunur. Ancak ruh sağlığı ya da zihinsel sağlık çoğunlukla fiziksel sağlık kadar görünür değildir. Bu nedenle zihinsel sağlık sorunları kolayca göz ardı edilebilir. Özellikle henüz gelişim çağında olan ve yaşadıklarını anlatmakta, duygularını ifade etmekte zorlanan çocukların zihinsel sağlık sorunlarının fark edilmesi yetişkinlere göre daha zordur.

Çocuklarda Zihinsel Sağlık Sorunları

Zihinsel rahatsızlıklar yalnızca yetişkinlik döneminde ortaya çıkmaz. Pek çok zihinsel sağlık sorunu çocuklukta da görülebilir. Bu nedenle çocukların duygusal tepkilerini, davranış değişikliklerini yakından takip etmek büyük önem taşır. Araştırmalar, zihinsel rahatsızlıkların önemli bir kısmının ergenlik dönemine girmeden başladığını, semptomların çocuklukta ortaya çıktığını gösterir.

 

Bir çocuk için fiziksel bir sağlık sorunuyla yaşamı sürdürmek ne kadar zorsa zihinsel bir rahatsızlıkla hayata devam etmek de o kadar zorlayıcıdır. Üstelik zihinsel rahatsızlıklar yalnızca anlık bir zorluk yaratmaz. Çocukların ve gençlerin gelecekleri için çaba göstermelerine, umutlu olmalarına ve hayaller kurmalarına engel olabilir. Biz yetişkinlerin zihinsel sağlık konusunda farkındalığını geliştirmesi, çocukların bütünsel iyilik hâline ve iyi bir geleceğe kavuşmalarına yardımcı olabilir.

Çocuklarda Zihinsel Sağlık Sorunlarının Belirtileri Nelerdir?

Çocuklarda gözlenen zihinsel sağlık sorunlarının belirtilerinden başlıcaları şunlardır:

 

● Zorluklarla başa çıkamamak,

● Aktivitelere karşı ilgi kaybı,

● Uyku ve yeme alışkanlıklarında değişiklik,

● Stresli, endişeli, kaygılı hissetmek,

● Başkalarıyla anlaşamamak,

● Sosyal ilişkilerden kaçınmak,

● Okula gitmek istememek,

● Gelecek hakkında umutsuzluk duymak,

● Kendine zarar verme davranışları,

● İntihardan söz etmek.

Çocuklarda Zihinsel Sağlık Sorunlarının İhmal Edilmesinin Sonuçları Nelerdir?

Çocuklarda ve gençlerde zihinsel sağlık sorunlarının ihmal edilmesinin olumsuz sonuçları olabilir. Bunlardan birkaçı:

 

● Zihinsel sağlık sorunları kendiliğinden geçmez, tedavi edilmeyen sorunlar hem devam eder hem kötüleşme eğilimi gösterebilir. Çocuklukta tedavi edilmeyen rahatsızlıklar yetişkinlik hayatının pek çok alanını kötü yönde etkiler.

● İhmal edilen zihinsel sağlık sorunları çocukların hayatla başa çıkmasını zorlaştırabilir. Okul hayatını etkileyebilir, sosyal ilişkilerini bozabilir. Aile içi sorunlara sebep olabilir.

● Davranış sorunları artabilir, kendine zarar verme eğilimleri görülebilir.

● Madde ya da alkol bağımlılığı riskini yükseltebilir.

● Zihinsel rahatsızlıklar bazı fiziksel rahatsızlıklara da sebep olarak yaşam kalitesini ve yaşama motivasyonunu olumsuz etkileyebilir.

Çocuklarda Zihinsel Rahatsızlıklara Erken Müdahalenin Önemi Nedir?

Erken teşhis ve tedavi öncelikle rahatsızlıkların kötüleşmesine engel olabilir. Tedavinin zorlaşmasının önüne geçebilir. Zihinsel bir hastalıkla mücadele etmek genellikle aşırı zorlayıcıdır ve çocuklar için bir rahatsızlıkla başa çıkmaya çalışmak hayatlarındaki başka bir alana odaklanmayı imkânsız kılabilir. Erken tedavi bunun önüne geçerek çocukların hayat kalitesini artırır. Okula ve sosyal aktivitelere katılımını iyileştirir. Birçoğunun semptomları kontrol altına alınabilir ve rahatsızlıkla başa çıkması kolaylaşır.

 

Çocukların beyni yetişkinlere kıyasla çok daha hızlı gelişir. Bu da erken müdahale sayesinde zihinsel sorunların beyin gelişimi üzerindeki olumsuz etkilerinin önlenebileceği ya da hafifletilebileceği anlamına gelir. Ebeveyn, öğretmen ve psikolojik sağlık uzmanlarının en büyük sorumluluklarından biri çocukların ruhsal sağlıklarını desteklemek, zorluk yaşayan çocukların tedavisi için harekete geçmektir.

 

Çocuklarda ve Gençlerde Görülebilen Zihinsel Rahatsızlıklar Nelerdir?

 

 

 

● Kaygı Bozuklukları: Kaygı bozukluğu genel olarak kontrol edilmesi zor, aşırı korku duyma ve endişeli olma hâlidir. Sosyal kaygı bozukluğu, yaygın anksiyete bozukluğu ve obsesif kompulsif bozukluklar, kaygı bozukluklarından bazılarıdır. Çocuklarda zaman zaman korku ve endişe hissetmek doğal bir durumdur. Ancak bu duygular uzun süre devam edip günlük yaşamı zorlaştırdığında profesyonel destek ihtiyacı doğabilir. Kaygı bozuklukları çocukların okul ve sosyal hayata katılımını ciddi şekilde zorlaştırabilir.

● Yeme Bozuklukları: Bazı çocuklar yaşadıkları duygusal zorlukları yeme alışkanlıkları üzerinden ifade edebilir. Yeme davranışlarındaki değişimler çoğu zaman özgüven, beden algısı ve sosyal çevreyle ilişkilidir. Yeme bozuklukları, duygusal ve sosyal zorlukların yanı sıra yaşamı tehdit eden fiziksel komplikasyonlara da neden olabilir. İleri seviyelere ulaştığında anoreksiya nervoza, bulimia nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğu gibi yeme bozuklukları çeşitlerine dönüşebilir. Erken dönemde sağlanan destek hem fiziksel hem de ruhsal sağlığın korunmasına yardımcı olur.

 

● Duygu Durum Bozuklukları: Çocuklarda karşılaşılabilen zihinsel rahatsızlıklar arasında depresyon ve bipolar bozukluk gibi duygu durum bozuklukları yer alır. Ancak her üzüntü ve sinirli olma hali, duygu durum bozukluğuna işaret etmez. Ebeveynler bu noktada gözlem yapmalı ve kalıcı üzüntü veya sinirli ruh hâli olduğunda ise profesyonel destek alınmalıdır. Bu belirtiler çoğu zaman yaşanan olaylara verilen doğal tepkiler olabilir ve destekleyici bir yaklaşımla hafifletilebilir. Zamanında ve doğru ele alınmayan zihinsel rahatsızlıklar ilerlediğinde çocukların topluma adaptasyon ve gelişimini engeller. 

 

● Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB): Doğal afetler, kazalar, şiddet, ihmal ya da kayıp gibi olaylar bazı çocuklarda kalıcı stres belirtilerine yol açabilir. TSSB, uzun süreli duygusal çöküntü, endişe, kâbuslar ve korkutucu anılarla kendini gösteren önemli ve profesyonel destek gerektiren bir rahatsızlıktır.Güvenli alanların sağlanması ve çocuğun desteklenmesi, iyileşme sürecinin temel unsurlarındandır.

● Şizofreni: Algı ve düşünce bozukluğu olan şizofreni, çocuğun gerçeklikle bağlantısını yitirmesine neden olur. Erken başlangıçlı şizofreni 18 yaşından önce görülebilir. Çok nadir olsa da 13 yaşından önce bile başlayan şizofreni vakaları bulunur.Bu tür durumların tanısı uzun süreli ve detaylı değerlendirmeler gerektirir. Her davranış değişikliği ağır bir ruhsal bozukluğa işaret etmez ve ailelerin bu konuda paniğe kapılmadan profesyonel destek alması önerilir.

Çocuklar İçin Sağlıklı Zihin Sağlıklı Gelecek

Zihinsel sağlığı yerinde olan bir çocuk, hayatı boyunca zorluklarla etkili biçimde başa çıkabilir. Yaşamın getirdiği değişimlere uyum sağlayabilir. Duygularını daha iyi açıklayabilir, baş edilmesi güç duyguları regüle edebilir. Akranlarıyla ve diğer bireylerle sağlıklı ilişkiler kurabilir. Kendini iyi hisseder ve hayatın tadını çıkarır. Geleceğe dair olumlu bir bakış açısına sahip olabilir ve hayalleri için planlar yaparak harekete geçebilir. Kısaca sağlıklı zihin, sağlıklı bir yaşam ve sağlıklı bir gelecek vadeder.

 

UNICEF olarak tüm dünyadaki çocukların sağlıklı bir yaşama sahip olması ve hak ettiği desteği alması için çok sayıda proje yürütüyoruz. Siz de bağış yaparak çocukların bütünsel iyilik hâline katkıda bulunabilir, geleceğe güvenle adım atmalarına yardımcı olabilirsiniz.

 

Kaynakça:

 

https://data.unicef.org/resources/sowc-2021/

 

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health

 

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/eating-disorders

 https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia